Dooie See-rolle | ||
![]() | ||
Die Psalmskrifrol (11Q5), een van die 981 tekste van die Dooie See-rolle. | ||
Beskrywing | ||
Materiaal | Papirus, perkament en koper | |
Skryfwerk | Meestal Hebreeus; Aramees, Griekse en Nabateens-Aramees | |
Geskep/ontstaan | 3de eeu v.C. - tot 1ste eeu n.C. | |
Ontdekking | ||
Datum ontdek | 1946/'47-1956 | |
Tans in | Israeliese Museum, Jerusalem; Jordaniese Museum, Amman |
Die Dooie See-rolle (ook genoem die Qumrangrot-rolle) is antieke Joodse en Hebreeuse godsdiensmanuskripte wat tussen 1946 en 1956 ontdek is in die Qumrangrotte in die destydse Mandaat van Palestina. Die grotte is naby Ein Feshkha in die Wesoewer aan die noordkus van die Dooie See.
Die manuskripte dateer van die 3de eeu v.C. tot die 1ste eeu n.C.,[1] en word beskou as 'n hoeksteen in die geskiedenis van argeologie wat van groot historiese, godsdienstige en linguistiese belang is omdat dit van die oudste manuskripte insluit wat bewaar gebly het van hele boeke wat later in die Bybelse kanon opgeneem is, asook deuterokanonieke en niebybelse manuskripte wat bewyse toon van die uiteenlopendheid van godsdiensdenke in Judaïsme in die tyd van die Tweede Tempel. Terselfdertyd werp dit nuwe lig op die opkoms van die Christendom en van Rabbynse Judaïsme.[2]
Die meeste rolle word in die Israeliese Museum in Jerusalem gehou, maar die eienaarskap daarvan word deur Jordanië betwis vanweë die Qumrangrotte se geskiedenis: Ná die einde van die Britse Mandaat van Palestina in 1947 het Jordanië die gebied in die Arabies-Israeliese Oorlog van 1948 beset, maar Israel het beide die gebied en verskeie van die rolle in die Sesdaagse Oorlog van 1967 verower.[3] Sommige van die rolle is egter steeds in Jordanië en word bewaar in die Jordaniese Museum in Amman. Eienaarskap word ook betwis deur die Staat Palestina.[4]
Baie duisende geskrewe fragmente is in die Dooie See-gebied ontdek. Dit is dele van groter dokumente wat beskadig is deur óf natuurlike oorsake óf menslike hantering. Die meeste fragmente bevat net klein stukkies teks. 'n Paar goed bewaarde, byna onbeskadigde manuskripte het ook behoue gebly – minder as 'n dosyn onder dié van die Qumrangrotte.[1] Navorsers het altesaam 981 verskillende manuskripte saamgestel – wat in 1946/'47 en in 1956 ontdek is – uit 11 grotte.[5] Die grotte is geleë sowat 1,5 km wes van die noordweskus van die Dooie See, van waar hulle hulle naam kry. Argeoloë het die rolle lank verbind met die Joodse sekte die Essene, hoewel dié bevinding vanweë onlangse vertolkings in twyfel getrek word. Baie geleerdes dink hulle is deur priesters in Jerusalem of onbekende Joodse groepe geskryf.[6][7]
Die meeste van die tekste is in Hebreeus, met party geskryf in Aramees; in verskillende streekdialekte, soos Nabateens; en 'n paar in Koine-Grieks.[8] Ontdekkings in die Judese Woestyn is ook in Latyn en Arabies.[9] Die meeste van die tekste is op perkament geskryf, sommige op papirus en een op koper.[10]
Geleerdes stem saam die rolle dateer van die laaste drie eeue v.C. en die eerste eeu n.C.,[1][11] hoewel manuskripte van verwante terreine in die Judese Woestyn uit so vroeg as die 8ste eeu v.C. en so laat as die 11de eeu n.C. kan dateer.[12] Bronsmuntstukke wat uit 135-104 v.C. tot 66-73 n.C. kom, ondersteun die paleografiese en radiokoolstofdatering van die rolle.[13]
Weens die swak toestand van sommige van die rolle, is al die tekste nog nie geïdentifiseer nie. Dié wat wel is, val in drie algemene groepe: