Avicenna | |
---|---|
![]() | |
Ganwyd | أبو علي الحسين بن عبد الله بن الحسن بن علي بن سينا ![]() 980 ![]() Afshona ![]() |
Bu farw | 18 Mehefin 1037 ![]() Hamadan ![]() |
Man preswyl | Ray, Bukhara, Urgench, Gorgan, Hamadan ![]() |
Dinasyddiaeth | Samanid Empire, Ziyarid dynasty, Buyid dynasty ![]() |
Galwedigaeth | athronydd, bardd, seryddwr, meddyg, damcaniaethwr cerddoriaeth, ffisegydd, mathemategydd, cemegydd, moesegydd, Islamic jurist, ysgrifennwr ![]() |
Swydd | vizier ![]() |
Adnabyddus am | Canon of Medicine, The Book of Healing, Al-isharat wa al-tanbihat ![]() |
Prif ddylanwad | Al-Biruni, Plotinus, Muhammad, Galen, Aristoteles, Hippocrates, Ibn Zuhr, Wasil ibn Ata, Abu Zayd al-Balkhi, Al-Kindi, Rhazes, Al-Farabi ![]() |
Meddyg ac athronydd Persaidd[1][2][3][4] oedd Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbdullāh ibn Sīnā (Perseg: ابو علی الحسین ابن عبدالله ابن سینا), mwy adnabyddus yn y gorllewin wrth y ffurf Ladin o'i enw, Ibn Sina, sef Avicenna (tua 980 - 1037). Roedd hefyd yn wyddonydd, seryddwr, mathemategydd, seicolegydd, milwr, gwladweinydd a bardd. Ysgrifennodd yn Arabeg yn bennaf, ond cyfansoddodd sawl gwaith yn Berseg hefyd, yn enwedig ar gyfer ei gerddi. Barddoniaeth yn hytrach na rhyddiaith oedd ei gyfrwng arferol, hyd yn oed yn achos ei weithiau gwyddonol.
Ganed ef yn Bukhara yn Ymerodraeth Persia (heddiw yn Wsbecistan), tua'r flwyddyn 980. Roedd ei dad yn ysgolhaig Ismaili adnabyddus. Addysgwyd ef gartref gan diwtor, a dangosodd dalent eithriadol yn ieuanc iawn. Ysgrifennodd tua 450 o draethodau ar wahanol bynciau; mae tua 240 wedi goroesi. O'r rhain, mae tua 150 yn trafod athroniaeth a tua 40 yn trafod meddygaeth. Ei waith enwocaf yw Llyfr Gwellhau, gwyddoniadur meddygol, a Canon Meddygaeth, a fu'n lyfr gosod ym mhrifysgolion y byd Islamaidd ac Ewrop hyd ddechrau'r 19g. Ystyrir mai ef oedd tad meddygaeth fodern.
Roedd yn astudio gwaith Aristotlys, ac Avicenna oedd un o'r ysgolheigion Mwslimaidd a drosglwyddodd wybodaeth meddygol yr hen Roegwyr a'r Rhufeiniaid yn ôl i Ewrop ar ddechrau'r Oesoedd Canol. Ymddiddorodd hefyd ym mathemateg, cerddoriaeth a seryddiaeth. Roedd yn gohebu â'r mathemategydd al-Biruni, gan drafod ffiseg, seryddiaeth ac athroniaeth.
Roedd Avicenna'n byw adeg chwalfa'r ymerodraeth Arabaidd. Gweithiodd i nifer o dywysogion Arabaidd, a chafodd ei garcharu nifer o weithiau yn sgil yr anhrefn wleidyddol. Bu farw tua 57 oed yn Hamadan, yn debyg o golig neu gamdreuliad. Credai ambell awdur iddo gael ei wenwyno gan un o'i weision.