![]() | |
![]() | |
Arwyddair | Beautiful Bangladesh ![]() |
---|---|
Math | gwladwriaeth sofran, gweriniaeth y bobl, gwlad ![]() |
Enwyd ar ôl | Bengaleg ![]() |
Prifddinas | Dhaka ![]() |
Poblogaeth | 169,356,251 ![]() |
Sefydlwyd | |
Anthem | Amar Sonar Bangla ![]() |
Pennaeth llywodraeth | Muhammad Yunus ![]() |
Cylchfa amser | Amser Safonol Bangladesh, UTC+06:00, Asia/Dhaka ![]() |
Gefeilldref/i | Nisshin ![]() |
Iaith/Ieithoedd swyddogol | Bengaleg ![]() |
Daearyddiaeth | |
Rhan o'r canlynol | De Asia ![]() |
Gwlad | ![]() |
Arwynebedd | 147,570 ±1 km² ![]() |
Gerllaw | Bae Bengal ![]() |
Yn ffinio gyda | Myanmar, India ![]() |
Cyfesurynnau | 24.01667°N 89.86667°E ![]() |
Gwleidyddiaeth | |
Corff gweithredol | Llywodraeth Bangladesh ![]() |
Corff deddfwriaethol | Jatiya Sangsad ![]() |
Swydd pennaeth y wladwriaeth | Arlywydd Bangladesh ![]() |
Pennaeth y wladwriaeth | Mohammad Shahabuddin ![]() |
Swydd pennaeth y Llywodraeth | Prif Weinidog Bangladesh ![]() |
Pennaeth y Llywodraeth | Muhammad Yunus ![]() |
![]() | |
Crefydd/Enwad | Islam, Hindŵaeth, Bwdhaeth, Cristnogaeth ![]() |
Ariannol | |
Cyfanswm CMC (GDP) | $416,265 million, $460,201 million ![]() |
Arian | Bangladeshi taka ![]() |
Canran y diwaith | 4 ±1 canran ![]() |
Cyfartaledd plant | 2.1 ![]() |
Mynegai Datblygiad Dynol | 0.661 ![]() |
Gwlad yn Ne Asia yw Bangladesh (Bengaleg: বাংলাদেশ[1]) yn swyddogol Gweriniaeth Pobl Bangladesh. Hi yw'r wythfed wlad fwyaf poblog yn y byd, gyda'i phoblogaeth yn fwy na 163 miliwn mewn ardal o 148,560 km sg (57,360 mill sg), gan ei gwneud yn un o'r gwledydd mwyaf poblog yn y byd. Mae Bangladesh yn rhannu ffiniau tir ag India i'r gorllewin, i'r gogledd, a'r dwyrain, Myanmar i'r de-ddwyrain, a Bae Bengal i'r de. Mae Coridor Siliguri yn ei gwahanu o drwch blewyn oddi wrth Nepal a Bhutan, ac o Tsieina gan dalaith Indiaidd Sikkim yn y gogledd. Canolbwynt economaidd, gwleidyddol a diwylliannol y genedl yw Dhaka, y brifddinas a'r ddinas fwyaf. Chittagong, y porthladd mwyaf yw'r ddinas ail-fwyaf.
Mae Bangladesh yn ffurfio rhan fwyaf a dwyreiniol o ranbarth Bengal.[2] Yn ôl y testunau hynafol Indiaidd, Rāmāyana a Mahābhārata, roedd Teyrnas Vanga yn bwer llyngesol cryf. Yng nghyfnodau hynafol a chlasurol isgyfandir India, roedd y diriogaeth yn gartref i lawer o dywysogaethau, gan gynnwys y Pundra, Gangaridai, Gauda, Samatata, a Harikela . Roedd hefyd yn dalaith Mauryaidd o dan deyrnasiad Ashoka. Roedd y tywysogaethau yn nodedig am eu masnach dramor, cysylltiadau â'r byd Rhufeinig, allforio mwslin mân a sidan i'r Dwyrain Canol, a lledaenu athroniaeth a chelf i Dde-ddwyrain Asia. Ymerodraeth Gupta, Ymerodraeth Pala, llinach Chandra, a llinach Sena oedd y teyrnasoedd Bengali cyn-Islamaidd olaf. Cyflwynwyd Islam yn ystod yr Ymerodraeth Pala, trwy fasnach gyda’r Califfiaeth Abbāsid,[3] ond yn dilyn concwest y Ghurid dan arweiniad Bakhtiyār Khaljī, sefydlu Swltaniaeth Delhi a phregethu Shah Jalāl yn y gogledd-ddwyrain, ymledodd ar draws y rhanbarth gyfan. Yn 1576, atodwyd y Swltaniaeth Bengal i Ymerodraeth Mughal, ond dim ond am gyfnod byr iawn, a chafodd ei rheoli gan yr Ymerodraeth Sūr.
Fe wnaeth Mughal Bengal, a oedd yn werth 12% o Gynnyrch Mewnwladol Crynswth y byd (diwedd yr 17g), chwifio'r Proto-ddiwydiannu, dangos arwyddion o chwyldro diwydiannol posib,[4][5] sefydlu cysylltiadau â Chwmni India'r Dwyrain a Vereenigde Oost-Indische Compagnie, a daeth hefyd yn sail y Rhyfel Eingl-Mughal. Yn dilyn marwolaeth yr Ymerawdwr Aurangzēb Ālamgir a'r Llywodraethwr Shāista Khān yn gynnar yn y 1700au, daeth y rhanbarth yn wladwriaeth lled-annibynnol o dan Nawabs Bengal. Gorchfygwyd Sirāj ud-Daulah, Nawab olaf Bengal, gan yr English East India Company ym Mrwydr Plassey ym 1757 a daeth y wlad gyfan o dan reolaeth y Cwmni erbyn 1793.[6]
Ar ôl i Arlywyddiaeth Prydain yn Bengal wanhau, sefydlwyd ffiniau'r Bangladesh fodern gyda rhaniad Bengal yn Awst 1947 yr un pryd â rhaniad India, pan ddaeth y rhanbarth yn Ddwyrain Pacistan fel rhan o Dominiwn Pacistan.[7] Yn ddiweddarach, cododd yr awydd am annibyniaeth a daeth cynnydd yn y mudiad o blaid democratiaeth, cenedlaetholdeb a hunanbenderfyniad Bengal, gan arwain at y Rhyfel dros Annibyniaeth Bangladesh ac a arweiniodd at ymddangosiad Bangladesh fel cenedl sofran ac annibynnol ym 1971.
Mae'r Bengaliaid yn ffurfio 98% o gyfanswm poblogaeth Bangladesh. Ceir yno boblogaeth Fwslimaidd fawr sy'n ei gwneud y wlad gyda'r mwyafrif o Fwslimiaid trydydd-fwyaf.[8] Mae'r cyfansoddiad yn datgan bod Bangladesh yn wladwriaeth seciwlar, wrth sefydlu Islam fel crefydd wladol.[9] Rhennir y wlad yn wyth rhanbarth gweinyddol a 64 rhanbarth. Er bod y wlad yn parhau i wynebu sawl argyfwng: ffoaduriaid Rohingya,[10] llygredd ariannol,[11] ac effeithiau andwyol newid hinsawdd,[12] Bangladesh yw un o economïau'r byd sy'n tyfu ac yn dod i'r amlwg, ac mae hefyd yn un o'r un ar deg gwlad nesaf, sydd â chyfradd twf CMC go iawn gyflymaf drwy Asia.[13] Economi Bangladeshaidd yw'r 39ain fwyaf yn y byd yn ôl CMC enwol, a'r 29ain-fwyaf gan PPP.
Article 2A. – The state religion and Article 12. – Secularism and freedom of religion