Heliogabalo | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||
218ko ekainaren 8a - 222ko martxoaren 11 ← Makrino - Alexandro Severo →
210(e)ko hamarkada - 222ko martxoaren 11 ← Julius Bassianus (en) ![]()
| |||||||
Bizitza | |||||||
Jaiotza | Erroma, Emesa (en) ![]() | ||||||
Herrialdea | ![]() | ||||||
Heriotza | Erroma, 222ko martxoaren 11 (18 urte) | ||||||
Hobiratze lekua | Tiber | ||||||
Heriotza modua | giza hilketa | ||||||
Familia | |||||||
Aita | Sextus Varius Marcellus, Karakala | ||||||
Ama | Julia Soemias | ||||||
Ezkontidea(k) | Julia Cornelia Paula (en) ![]() Aquilia Severa (en) ![]() Annia Faustina (en) ![]() Aquilia Severa (en) ![]() | ||||||
Bikotekidea(k) | |||||||
Seme-alabak | ikusi
| ||||||
Anai-arrebak | ikusi
| ||||||
Familia | ikusi
| ||||||
Leinua | Severar leinu | ||||||
Hezkuntza | |||||||
Hizkuntzak | latina | ||||||
Jarduerak | |||||||
Jarduerak | politikaria | ||||||
![]() ![]() ![]() |
Heliogabalo edo Elagabalo[1] (latinez: Varius Avitus Bassianus Marcus Aurelius Antoninus Heliogabalus; c. 203 - 222ko martxoaren 11) erromatar enperadorea izan zen 218tik hil zen arte. Enperadore polemikoenetako bat izan zen, Erromako erlijio tradizionalaren arbuio eta joera sexualarengatik. Oso gazte zela Elagabalus jainkoaren apaiz izan zen bere amaren familiaren herrian, Emesa. Bere benetako izena Sexto Bario Abito Basiano izan liteke[2]. Enperadore gisa Marko Aurelio Antonio Augusto izena hartu zuen. Hil ostean deitu zuten Heliogabalo[3].
217an Karakala enperadorea erail zuten eta bere pretoriar prefektuak hartu zuen boterea, Marko Opelio Makrino. Karakalaren amona zen Julia Mesak matxinada arrakastatsua sortu zuen Legio III Gallica artean bere biloba zaharrena eta Karakalaren lehengusua zen Heliogabalo enperadore izendatzeko Makrinoren ordez. Makrino 2018ko ekainaren 8an garaitua izan zen Antiokiako guduan. Heliogabalok 14 urte bete berriak zituen enperadore izendatu zutenean, eta bere agintaldia sexu-eskandalu eta erlijio gatazkek markatu zuten.
Historialariek diote Heliogabalok Antzinako Erromako erlijio, ohitura eta sexu tabuen inguruko kezka izpirik ere ez zuela erakutsi. Jupiter jainko berri batekin ordezkatu zuen, Sol Invictus (Eguzki Garaiezina) edo El-Gabal izenekoa. Erromako gobernariak jainko horretako errituetan parte hartzera behartu zituen. Heliogabaloren emazteetako bat Vestaren birijina zen, eta gizonekiko harreman sexualak denbora-pasa baino zertxobait garrantzitsuagoa ziren, Heliogabalok adierazi zuen moduan[4][5], eta bere burua jauregi inperialean prostituitzen zuela esan da. Bere jarduerak Goardia Pretoriarra, Senatua eta herritar xeheak aztoratu zituen. Oposizio geroz eta handiagoarekin, 18 urte zituela erail zuten eta bere lehengusu Alexandro Severo ezarri zuten enperadore 222ko martxoaren 11n. Alexandrok beste 13 urtez aginduko zuen, hau ere erail zuten arte, III. mendeko krisialdia piztuz. Heliogabaloren aurkako erailketa plana bere amonak agindu zuen, Julia Mesa, eta Pretoriar Guardiako hainbat kide haserretuk egin zuten.
Garaikideen ikuspegitik, Heliogabalo enperadore bitxia, dekadentea eta zelotea zen. Historialari kristauek ere irudi hori areagotu zuten. Dena den, XIX. mendeko dekadentziazaleek heroitzat jo zuten Heliogabalo, eta mitoak mendeak iraun ditu, adibidez gaztelaniazko heliogábalo hitzean.