Partenoia | |
---|---|
Παρθενών | |
![]() | |
Atenasko Akropolia | |
Kokapena | |
Estatu burujabe | ![]() |
Erakunde autonomo | Decentralized Administration of Attica |
Eskualdea | Atika |
Unitate periferikoa | Atenas Zentrala |
Udalerria | Atenas udalerria |
Koordenatuak | 37°58′17″N 23°43′36″E / 37.971527°N 23.726601°E |
![]() | |
Historia eta erabilera | |
Irekiera | K.a. V. mendea |
Jabea | Grezia |
Izena | Atena |
Arkitektura | |
Arkitektoa | Iktinos Kalikrates Fidias |
Materiala(k) | haitzurdin pentelikoa |
Estiloa | Doriar ordena Peripteroa |
Dimentsioak | 13,72 (![]() ![]() ![]() ![]() |
Gizateriaren ondarea | |
Irizpidea | (i), (ii), (iii), (iv) eta (vi) |
Erreferentzia | 404-001 |
Eskualdea[I] | Europa eta Ipar Amerika |
Izen-ematea | 1987 (XI. bilkura) |
|
Partenoia[1] (antzinako grezieraz: Παρθενών, Parthenón) Atenasko Akropolian kokatutako greziar tenplua da, bertako eraikin nagusia, Atena jainkosari eskainia[2] eta doriar ordenakoa. Antzinako Greziako monumenturik garrantzitsuena da eta munduko eraikinik ederrenetakoa, Mendebaldeko kulturaren ikur eta kanon bat[3].
Iktinos eta Kalikrates arkitektoek eraiki zuten, Fidias zuzendari zutela, oso epe laburrean (K.a. 448-432). Pentelikoko haitzurdin zuriz eraikia dago, Akropoliko hegoaldean, lekurik gorenean hain zuzen, hiri osoa eta inguruko landalde guztia ikusten direla handik. Artearen eta arkitekturaren ikuspegitik ez ezik, Partenoiak garrantzi ezin handiagoa izan du erlijioaren aldetik ere, lau erlijio desberdinen egoitza eta santutegia izan baitzen: greziarren jainkoena, gero bizantziarren tenplua, gero katedral katolikoa, eta, azkenik, turkiarren agintaritzapean, meskita. Deloseko Ligaren altxorraren gordailua ere izan zen[4]. 1687an zeharo hondatuta gelditu zen otomandarrek han kokatua zuten bolborategiak eztanda egin zuenean Veneziarren eraso batean. Hondatu ez ziren eskultura gehienak, Fidias handiak zizelkatuak, Lord Elgin britainiarrak Ingalaterrara eraman zituen 1801-1803. urteetan; harrezkero Londresko British Museum-en daude, eta haiek dira museo horretako altxor nagusia.