O nacionalismo vasco é unha corrente política de carácter nacionalista xurdida a finais do século XIX, trala Terceira guerra carlista e a case total supresión dos foros xerais vascos (leis propias), aínda que afunde as súas raíces no Padre Larramendi (1690-1766) e os seus seguidores, que defendían xa que:
O Proxecto das Provincias Unidas do Pireneo é sen dúbida magnífico e especioso (fermoso). República que se fará famosa co seu goberno aristocrático ou democrático, como mellor parecer, tomando das repúblicas antigas todo o que lles fixo célebres e bruidosas no mundo, e das modernas todo o que é conveniente para a súa duración e subsistencia (Sobre os foros de Guipúscoa, pax. 70)
O primeiro partido político abertamente nacionalista é o Partido Republicano Navarro, que converxe coa organización biscaíña de Sabino Arana Goiri para formar o Partido Nacionalista Vasco (EAJ-PNV), no contexto da corrente do Romanticismo.