Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
Europese Unie ![]() | |||
| |||
Basisgegaevens | |||
Officieel taal | De drei wèrktaole (Ingels, Duits en Frans), de 21 euvereg officieel taole vaan de Europese Unie (boe-oonder Nederlands) en mie es 60 minderheids- en streektaole erkènd door 't Europees Handves (boe-oonder Limbörgs) | ||
Huidsjtad | Breusel (de-facto de hoofstad), officieel ouch Straotsbörg en Luxembörg | ||
Sjtaotsvörm | supranationaol staoteverboond vaan gelieksoortege democratieë | ||
Sjtaotshoof | President vaan d'n Europese Raod: Charles Michel | ||
President vaan de Europees Kemissie | Ursula von der Leyen | ||
[[{{{titelhoofregering1}}}]] | {{{naomhoofregering1}}} | ||
[[{{{titelhoofregering2}}}]] | {{{naomhoofregering2}}} | ||
[[{{{titelhoofregering3}}}]] | {{{naomhoofregering3}}} | ||
Religie | Christelek (69,6%) (Katheliek 44,5%, Ortedox 10,2%, Prottestant 9,9% en euverege Christene 5,0%); atheïs/agnos/gein relizjie (26,3%); Mohammedaon (2,1%); Boeddhis (0,6%); Juuds (0,2%); Aander religie (1,2%) | ||
Opperflaakde – % water |
4.475.757 km² 3,08% | ||
Inwoeners – Deechde: |
447,7 miljoen (2020, zoonder VK) 106/km² | ||
Biekómmende gegaeves | |||
Munteinheid | Euro en 10 aander munteinhede vaan de Europese Unie (EUR of € )
| ||
Tiedzaone | UTC 0 bis +3[1] | ||
Nationale fiesdaag | 9 mei (Europadaag) | ||
Vouksleed | Ode an die Freude (Ood aon de Vräög) | ||
Web | Code | Tel. | .eu | EUR | +388 (bekans euveral weurt evels veurkäör gegeve aon nationaol tillefooncodes) |
De Europese Unie of EU is 'n oet 27 Europese len bestaond staoteverband. De EU vind häören oersprunk in de Europese Gemeinsjap veur Kole en Staol en de Europese Economische Gemeinsjap, in 1958 gevörmp door zès len (Belsj, Duutsland, Fraankriek, Italië, Luxembörg en Nederland). In de jaore daonao greuide de EU in umvaank door de Oetbreiing vaan de Europese Unie, in de vörm vaan nui lidstaote en in mach door 't oetbreiie vaan häör cómpetenties. 't Verdraag vaan Mestreech vörmde in 1993 de allewijl EU. De lèste aonpassing aon de consitutionele fong waor in 2009 mèt 't in 2007 oonderteikende Verdraag vaan Lissabon. Daonao is de Europese Gemeinsjap officieel opgegaange in de EU.
De EU opereert via e stèlsel vaan oonaofhenkeleke, supranationaol institute en door intergouvernementeel beslute gemaak door de lidstaote. Veurnaom instèllinge vaan de EU zien oonder aandere de Europese Kemissie (soms wel verkierd de 'EU regiering' geneump) en d'n Europese Raod (de raod vaan nationaol leiers); die same de executieve of oetveurende mach ripprizzentere. 't Europees Hof vaan Justitie, (deil vaan 't Hof vaan Justitie vaan de Europese Unie) besleit de judicieel of rechterleke mach. 't Europees Parlemint weurt eeder vief jaor gekoze door de Europeane (de lui mèt Börgersjap vaan de Europese Unie) en vertegeweurdegd same mèt de Raod vaan de Europese Unie (de raod van alle nationaal ministers) de legislatieve of wètgevende mach. Wijers is de Europees Centraol Baank belaangriek veur 't ikkenomisch beleid.
De EU heet 'nen Europesen interne merret ('ne gemeinsjappeleke merret) oontwikkelt via e gestandaardiseerd rechsysteem dat in alle lidstaote geld. Via de Verdrage vaan Schengen (de len die hei bis behure zien deil vaan 't Schengengebeed, bestande oet EU- en neet-EU-staote) zien paspoortcontroles aofgesjaf. 't EU-beleid riech ziech op 't vrij laote bewege vaan arbeid, geujere, deenste en kapitaol, 't oetveerdege vaan wètgeving oppe gebeed vaan justitie en binnelandse zake en 't aonhawwe vaan e gemeinsjappelek beleid oppe gebeed vaan handel, landbouw, vès en regionaol oontwikkeling. 'n Monetair unie, de eurozone, is gevesteg in 1999 en besteit sinds jannewarie 2014 oet achtien len. De EU heet permanente diplomatieke vestiginge euver de ganse wereld en weurt vertegewoordeg in de Vereinegde Naties, de WTO, de G7 en de G20. In 2012 woort aon de EU de Nobelpries veur de Vrei touwgekind, dee woort oetgereik op 10 december 2012 en naomes de EU in oontvangs genome door Herman van Rompuy, Martin Schulz en José Manuel Barroso.
Op dit momint is Ursula von der Leyen de president vaan de Europees Kemissie en Charles Michel de president vaan d'n Europese Raod. Allebij weure dèks in de media geneump bij de bijnaom President vaan Europa, evels zalle zie ziech noets zoe profilere in 't opebaar. Umtot in 't Nederlands de wäörd voorzitter (veurzitter) en president dèks es oondersjeiende terme weure gebruuk, die dus neet noedzakelek synonieme vaan mekaar zien (president is doorgaons 'n väöl belaangriekere en polletiek-gekleurde positie es veurzitter), weurt in Nederlandstaolege media 't hoof vaan de Kemissie dèks veurzitter geneump en 't hoof vaan de Raod president. Evels gebäört dat noets in formeel contekste zoewie officieel polletieke en legaole tekste. Daoneve gief 't gein officieel bevèsteging tot de twie presidente vaan mekaar versjille wat betröf belaangriekheid.
De de-facto (officieus) hoofstad vaan de EU is Breusel. Evels gief 't ouch belaangrieke institute vaan de Unie in Straotsbörg, Luxembörg en Fraankfurt. Wijers gief 't nog e groet aontal EU-liechaome en agenture verspreid euver 't kontinènt.