Barbara (m. barbaros) is een van oorsprong Griekse meisjesnaam, die letterlijk "barbaars" betekent. Voor de Grieken betekende "barbaars" niet "woest" of "wild", maar "buitenlands", "niet-Grieks", "vreemd" en "onderontwikkeld". De naam Barbara hangt ook samen met het Oudindische barbara wat "stamelend" betekent (in het Grieks in de zin van: niet Grieks, met een onverstaanbare taal). De naam maakte vanaf rond 1400 opgang in het Nederlandstalig gebied.[1]
De Grieken gebruikten de benaming 'Barbaros' voornamelijk voor de Trojanen, die de Grieken als 'vreemden' en 'onderontwikkelden' beschouwen. Dit idee is uiteraard gevoed door de tien jaar durende Trojaanse Oorlog. Deze oorlog is door Homerus in de Ilias beschreven. De Kelten werden door de Grieken barbaroi genoemd.
Het woord was misschien pejoratief, maar niet beledigend, mogelijk vergelijkbaar met inlander of inboorling, zoals blijkt in oude vertalingen van het Nieuwe Testament:
En de Barbaren bewezen ons geen gewone vriendelijkheid;[2] want een groot vuur ontstoken hebbende, namen zij ons allen erbij, om de regen, die overkwam, en om de koude.
en
Beiden Grieken en Barbaren, beiden wijzen en onwijzen ben ik een schuldenaar.
— Vindplaatsen van het woord barbaren, in enkele versies van de Statenvertaling
De vroege christenen die in het Romeinse Rijk leefden gebruikten de term soms ook om naar zichzelf te verwijzen.[3]
De feestdag van St. Barbara, de heilige Barbara van Nicomedië, valt op 4 december.