![]() | ||||||||||||||||||||
Aluminij | ||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Izgovarjava | IPA: [aluˈmiːnij] | |||||||||||||||||||
Drugo ime | aluminum (U.S., Canada) | |||||||||||||||||||
Videz | srebrno siv, kovinski sij | |||||||||||||||||||
Standardna atomska teža Ar, std(Al) | 5384(3) 26,981[1] | |||||||||||||||||||
Aluminij v periodnem sistemu | ||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||
Vrstno število (Z) | 13 | |||||||||||||||||||
Skupina | skupina 13 (borova skupina) | |||||||||||||||||||
Perioda | perioda 3 | |||||||||||||||||||
Blok | blok p | |||||||||||||||||||
Razporeditev elektronov | [Ne] 3s2 3p1 | |||||||||||||||||||
Razporeditev elektronov po lupini | 2, 8, 3 | |||||||||||||||||||
Fizikalne lastnosti | ||||||||||||||||||||
Faza snovi pri STP | trdnina | |||||||||||||||||||
Tališče | 660,32 °C | |||||||||||||||||||
Vrelišče | 2470 °C | |||||||||||||||||||
Gostota (blizu s.t.) | 2,70 g/cm3 | |||||||||||||||||||
v tekočem stanju (pri TT) | 2,375 g/cm3 | |||||||||||||||||||
Talilna toplota | 10,71 kJ/mol | |||||||||||||||||||
Izparilna toplota | 284 kJ/mol | |||||||||||||||||||
Toplotna kapaciteta | 24,20 J/(mol·K) | |||||||||||||||||||
Parni tlak
| ||||||||||||||||||||
Lastnosti atoma | ||||||||||||||||||||
Oksidacijska stanja | −2, −1, +1,[2] +2,[3] +3 (amfoterni oksid) | |||||||||||||||||||
Elektronegativnost | Paulingova lestvica: 1,61 | |||||||||||||||||||
Ionizacijske energije |
| |||||||||||||||||||
Atomski polmer | empirično: 143 pm | |||||||||||||||||||
Kovalentni polmer | 121±4 pm | |||||||||||||||||||
Van der Waalsov polmer | 184 pm | |||||||||||||||||||
![]() | ||||||||||||||||||||
Druge lastnosti | ||||||||||||||||||||
Pojavljanje v naravi | prvobitno | |||||||||||||||||||
Kristalna struktura | ploskovno centrirana kocka (pck) | |||||||||||||||||||
Hitrost zvoka tanka palica | (rolled) 5000 m/s (pri r.t.) | |||||||||||||||||||
Temperaturni raztezek | 23,1 µm/(m⋅K) (pri 25 °C) | |||||||||||||||||||
Toplotna prevodnost | 237 W/(m⋅K) | |||||||||||||||||||
Električna upornost | 26,5 nΩ⋅m (pri 20 °C) | |||||||||||||||||||
Magnetna ureditev | paramagnetik[4] | |||||||||||||||||||
Magnetna susceptibilnost | +16,5·10−6 cm3/mol | |||||||||||||||||||
Youngov modul | 70 GPa | |||||||||||||||||||
Strižni modul | 26 GPa | |||||||||||||||||||
Stisljivostni modul | 76 GPa | |||||||||||||||||||
Poissonovo razmerje | 0,35 | |||||||||||||||||||
Mohsova trdota | 2,75 | |||||||||||||||||||
Trdota po Vickersu | 160–350 MPa | |||||||||||||||||||
Trdota po Brinellu | 160–550 MPa | |||||||||||||||||||
Številka CAS | 7429-90-5 | |||||||||||||||||||
Zgodovina | ||||||||||||||||||||
Poimenovanje | iz alumine, zastarelo za alumina | |||||||||||||||||||
Prediction | Antoine Lavoisier (1782) | |||||||||||||||||||
Odkritje | Hans Christian Ørsted (1824) | |||||||||||||||||||
Poimenoval po | Humphry Davy (1812[a]) | |||||||||||||||||||
Najpomembnejši izotopi aluminija | ||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||
Alumínij (iz latiskega alumen – grenka sol, galun) je kemijski element s simbolom Al in vrstnim številom 13. Je mehka, nemagnetna in kovna srebrno bela kovina. V Zemljini skorji je za kisikom in silicijem tretji najpogostejši element in najpogostejša kovina, ki tvori približno 8 % njene mase. Zaradi velike reaktivnosti je v elementarni obliki izjemno redek in omejen samo na ekstremno reduktivna okolja. Udeležen je v več kot 270 različnih mineralih.[5] Glavna aluminijeva ruda je boksit, najpomembnejše spojine pa oksidi in sulfati.
Pomemben je predvsem zaradi majhne gostote in velike odpornosti proti koroziji, ki je posledica pasivacije površine. Njegove zlitine so ključno gradivo v letalski industriji. Pomemben je tudi na področju transporta in konstrukcij.
Zanimivo je, da kljub temu, da je v naravi zelo razširjen, nobena njegova sol ne sodeluje v nobenem presnovnem procesu nobenega živega organizma. Rastline in živali ga kljub temu dobro prenašajo.[6] Njegove soli se zaradi razširjenosti in kakšne druge, morda koristne, biološke vloge še vedno preučujejo.
Napaka pri navajanju: Obstajajo <ref group=lower-alpha>
oznake ali predloge {{efn}}
na tej strani, toda sklici se ne bodo izpisali brez predloge {{sklici|group=lower-alpha}}
ali predloge {{notelist}}
(glej stran pomoči).