![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Selen | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Izgovarjava | IPA: [selén] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Videz | sivo kovinski,alotropi rdeči in stekleno črni | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Standardna atomska teža Ar, std(Se) | 78,971(8)[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Selen v periodnem sistemu | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Vrstno število (Z) | 34 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Skupina | skupina 16 (halkogeni) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Perioda | perioda 4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Blok | blok p | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Razporeditev elektronov | [Ar] 3d10 4s2 4p4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Razporeditev elektronov po lupini | 2, 8, 18, 6 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Fizikalne lastnosti | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Faza snovi pri STP | trdnina | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Tališče | 221 °C | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Vrelišče | 685 °C | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Gostota (blizu s.t.) | siva: 4,81 g/cm3 alfa: 4,39 g/cm3 steklast: 4,28 g/cm3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
v tekočem stanju (pri TT) | 3,99 g/cm3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kritična točka | 1.493 °C, 27,2 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Talilna toplota | gray: 6,69 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Izparilna toplota | 95,48 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Toplotna kapaciteta | 25,363 J/(mol·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Parni tlak
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Lastnosti atoma | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Oksidacijska stanja | −2, −1, +1,[2] +2, +3, +4, +5, +6 (močno kisel oksid) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Elektronegativnost | Paulingova lestvica: 2,55 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ionizacijske energije |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Atomski polmer | empirično: 120 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kovalentni polmer | 120±4 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Van der Waalsov polmer | 190 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Druge lastnosti | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Pojavljanje v naravi | prvobitno | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kristalna struktura | heksagonalna | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hitrost zvoka tanka palica | 3350 m/s (pri 20 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Temperaturni raztezek | amorphous: 37 µm/(m⋅K) (pri 25 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Toplotna prevodnost | amorphous: 0,519 W/(m⋅K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Magnetna ureditev | diamagnetik[3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Magnetna susceptibilnost | −25,0·10−6 cm3/mol (298 K)[4] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Youngov modul | 10 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Strižni modul | 3,7 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Stisljivostni modul | 8,3 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Poissonovo razmerje | 0,33 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Mohsova trdota | 2,0 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Trdota po Brinellu | 736 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Številka CAS | 7782-49-2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Zgodovina | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Poimenovanje | po Seleni, grški boginja meseca | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Odkritje in prva izolacija | Jöns Jakob Berzelius in Johann Gottlieb Gahn (1817) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Najpomembnejši izotopi selena | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Selén (latinsko selenium) je kemični element, ki ima v periodnem sistemu simbol Se in atomsko število 34. Ta strupena nekovina je kemijsko podobna žveplu in telurju. Pojavlja se v številnih oblikah, a ena od njih je stabilna siva kovini podobna oblika, ki na svetlobi bolje prevaja elektriko kot v temi, zato se uporablja v fotocelicah. Ta element najdemo v sulfidnih rudah kot je pirit.
Selen obstaja v številnih alotropnih oblikah. V prašni obliki je amorfni selen rdeče barve, medtem kot je prozorna oblika črna. Kristalinski heksagonalni selen je kovinsko siv, medtem ko je monoklinski kristal globoko rdeče barve.
Selen izkazuje fotovoltaični učinek, ko pretvarja svetlobo v elektriko, in fotoprevodni učinek, ko se električna prevodnost selena na svetlobi poveča. Pod temperaturo svojega vrelišča je selen polprevodnik tipa p.