Devoniyen | |||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
419,2 - 358,9 myö | |||||||||||||||||
![]() Geç Devoniyen sırasında Dünya (yaklaşık 370 myö) | |||||||||||||||||
Kronoloji | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Etimoloji | |||||||||||||||||
Takma ad(lar) | Balıkların Çağı | ||||||||||||||||
Kullanım bilgisi | |||||||||||||||||
Gök cismi | Dünya | ||||||||||||||||
Bölgesel kullanım | Küresel (ICS) | ||||||||||||||||
Kullanılan zaman çizelgesi | ICS Zaman Cetveli | ||||||||||||||||
Tanım | |||||||||||||||||
Kronolojik birim | Dönem | ||||||||||||||||
Stratigrafik birim | Sistem | ||||||||||||||||
Zaman aralığının resmîyeti | Resmî | ||||||||||||||||
Alt sınırını belirleyen | Bir graptolit olan Monograptus uniformis'in ilk ortaya çıkışı | ||||||||||||||||
Alt sınır KSKN | Klonk, Çekya 49°51′18″N 13°47′31″E / 49.8550°K 13.7920°D | ||||||||||||||||
KSKN onayı | 1972[5] | ||||||||||||||||
Üst sınırını belirleyen | Bir konodont olan Siphonodella sulcata'nın ilk ortaya çıkışı (2006'da biyostratigrafik sorunlara sahip olduğu keşfedilmiştir).[6] | ||||||||||||||||
Üst sınır KSKN | La Serre, Montagne Noire, Fransa 43°33′20″N 3°21′26″E / 43.5555°K 3.3573°D | ||||||||||||||||
KSKN onayı | 1990[7] | ||||||||||||||||
Atmosfer ve iklim verileri | |||||||||||||||||
Deniz seviyesinin günümüze göre yüksekliği | Göreceli olarak yaklaşık 189 metre civarındadır, dönem boyunca kademeli olarak 120 metreye düşer.[8] |
Devoniyen, Paleozoyik Zaman içinde 419,2 milyon yıl önce sonlanan Silüriyen'den, 358,9 milyon yıl önce Karbonifer'in başlangıcına kadar süren jeolojik bir dönem ve sistemdir.[9] Bu döneme ait kayaçların ilk olarak incelendiği yer olan İngiltere'nin Devon bölgesine atfen adlandırılmıştır.
Kara yaşamının ilk dikkate değer adaptif yayılımı Devoniyen Dönemi'nde gerçekleşti. Serbest spor taşıyan damarlı bitkiler, kara üzerinde yayılmaya başlayarak kıtaları kaplayan geniş ormanlar oluşturdu. Devoniyen'in ortasına gelindiğinde, birkaç bitki grubu evrimleşerek yapraklar ve gerçek kökler geliştirmişti. Dönemin sonuna gelindiğinde ilk tohumlu bitkiler ortaya çıkmaya başladı. Ordovisiyen Dönemi'nden itibaren kara yaşamına geçmeye başladıklarından beridir çok bacaklılar, örümceğimsiler ve altı bacaklılar gibi eklem bacaklı grupları da Devoniyen başlarında belli başlı özelliklere sahip olur hâle geldiler.
Balıklar bu dönemde dikkate değer derecede çeşitlendiler ve bu sebeple Devoniyen sıklıkla "Balıkların Çağı" olarak adlandırılmaya başlandı. Zırhlı balıklar hemen hemen bilinen her su ortamında baskın hâle gelmeye başladı. Tüm dört uzuvlu omurgalıların (dört üyeliler) ataları, güçlü pektoral ve pelvik yüzgeçleri giderek bacaklara evrimleşerek karada yürümeye adapte olmaya başladı. Fakat bu bacaklar, Geç Karbonifer'e kadar tam olarak gelişmedi.[10] Okyanuslarda, ilkel köpek balıkları Silüriyen ve Geç Ordovisiyen'e göre daha yaygın hâle geldi.
Yumuşakçaların bir alt sınıfı olan ammonitler, ilk kez ortaya çıktı. Trilobitler, yumuşakça benzeri brakiyopodlar ve büyük mercan resifleri hâlâ yaygındı. Yaklaşık 375 milyon yıl önce başlayan Geç Devoniyen yok oluşu,[11] deniz yaşamını ağır bir şekilde etkileyerek tüm zırhlı balıkların ve Proetida takımından bazı türler dışında bütün trilobitlerin neslinin tükenmesine sebep oldu.
Devoniyen paleocoğrafyası, güneyde Gondvana süperkıtası, kuzeyde daha küçük Sibirya kıtası ve doğuda orta büyüklükteki Lavrusya kıtası tarafından belirleniyordu. Bu dönemde gerçekleşen ana tektonik olaylar arasında Reyik Okyanusu'nun kapanarak yok olması, Güney Çin'in Gondvana'dan ayrılması ve buna bağlı olarak Tetis Okyanusu'nun genişlemesi yer alır. Lavrusya ve Gondvana'nın birbirine yaklaşmasıyla Devoniyen'de birkaç dağ oluşumu yaşandı. Bunlar Kuzey Amerika'daki Akadiyen Orojenezi ve Avrupa'daki Variskan Orojenezi'nin başlangıcı da dahil olmak üzere, Geç Paleozoyik'te Pangea'nın oluşumundan önce gerçekleşen çarpışmalardı.