Myanmar Birliği Cumhuriyeti | |||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Başkent | Nepido | ||||||||||||||||||||
En büyük şehir | Yangon | ||||||||||||||||||||
Resmî dil(ler) | Birmanca | ||||||||||||||||||||
Tanınan bölgesel dil(ler) | |||||||||||||||||||||
Etnik gruplar (2018[1]) | 68% Birmanlar 9% Şanlar 7% Karenler 4% Arakanlılar 3% Çinliler 2% Hintler 2% Monlar 5% diğer | ||||||||||||||||||||
Resmî din | Budizm[2] | ||||||||||||||||||||
Demonim | Burmalı[3] | ||||||||||||||||||||
Hükûmet | Askeri cunta altında üniter meclisten bağımsız parlamenter anayasal cumhuriyet | ||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Yasama organı | Birlik Meclisi | ||||||||||||||||||||
Milliyetler Meclisi | |||||||||||||||||||||
Temsilciler Meclisi | |||||||||||||||||||||
Kuruluş | |||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||
Yüzölçümü | |||||||||||||||||||||
• Toplam | 678.500 km2 (40.) | ||||||||||||||||||||
• Su (%) | 3,06 | ||||||||||||||||||||
Nüfus | |||||||||||||||||||||
• 2017 sayımı | 53.582.855[4] (26.) | ||||||||||||||||||||
• Yoğunluk | 76/km2 (125.) | ||||||||||||||||||||
GSYİH (SAGP) | 2019 tahminî | ||||||||||||||||||||
• Toplam | 355 milyar $[5] (51.) | ||||||||||||||||||||
• Kişi başına | 6.707 $[5] (128..) | ||||||||||||||||||||
GSYİH (nominal) | 2019 tahminî | ||||||||||||||||||||
• Toplam | 66 milyar $[5] (72.) | ||||||||||||||||||||
• Kişi başına | 1.245 $[5] (155.) | ||||||||||||||||||||
Gini (2015) | 38.1[6] orta | ||||||||||||||||||||
İGE (2019) | ![]() orta · 147. | ||||||||||||||||||||
Para birimi | Kyat (mmK) | ||||||||||||||||||||
Zaman dilimi | UTC+6:30 (MMT) | ||||||||||||||||||||
Telefon kodu | +95 | ||||||||||||||||||||
İnternet alan adı | .mm |
Myanmar (Birmanca: မြန်မာ, Myanma), resmî adıyla Myanmar Birliği Cumhuriyeti, diğer isimleriyle Burma (Birmanca: ဗမာ, Bama) ya da Birmanya, Güneydoğu Asya'da bir ülkedir. Kuzeybatıda Bangladeş ve Hindistan, kuzeydoğuda Çin, doğuda Laos, güneydoğuda Tayland ile komşudur. Güney ve güneybatıda Andaman Denizi ve Bengal Körfezi'ne kıyısı vardır. Myanmar Güneydoğu Asya anakarasındaki en büyük, Asya genelinde ise 10. büyük ülkedir. 2017 verilerine göre nüfusu 54 milyondur.[4] Başkenti Nepido, en büyük şehri Yangon'dur.[8]
Myanmar'daki ilk uygarlıklar Yukarı Myanmar'da Tibet-Birman dillerini konuşan Pyu şehir devletleri ile Aşağı Burma'da Mon krallıklarıdır.[9] 9. yüzyılda Birmanlar yukarı İravadi vadisine geldiler ve 1050'lerde Pagan Krallığı'nın kurulmasıyla Birman dili, kültürü ve Theravada Budizm'i ülkeye hakim oldu. Pagan Krallığı Moğol istilaları sonucu dağıldı ve birbiriyle çatışan gruplar ortaya çıktı. 16. yüzyılda Toungoo hanedanı ülkeyi birleştirdi ve Güneydoğu Asya tarihinin en büyük imparatorluğunu kurdu.[10] 19. yüzyıl başlarında Konbaung hanedanı ülkede hakimiyet kurdu, Manipur ve Assam kısa bir dönem kontrol altına alındı. Britanyalı East India Company 19. yüzyılda gerçekleşen üç İngiliz-Birman Savaşı sonucunda yönetimi ele geçirdi ve ülke Britanya sömürgesi oldu. II. Dünya Savaşı'nda Japon işgaline uğradı, 1945'te Müttefiklerce geri alındı. 1948'de bağımsızlık verildi. 1962'deki bir askerî darbenin ardından Burma Sosyalist Program Partisi altında bir askerî diktatörlük haline geldi.
Bağımsızlık yılları boyunca Myanmar sayısız etnik grup arasında yaşanan gerilimlere ve 70 yılı aşan bir süredir devam eden yakın tarihin en uzun iç savaşlardan birine sahne oldu.[11] Bu süre içinde Birleşmiş Milletler ve bazı diğer örgütler sürekli ve sistematik insan hakları ihlalleri bildirdiler.[12] 2010 genel seçimlerinin ardından 2011'de askerî cunta resmen feshedildi ve sivil bir hükûmet iktidara geldi. Bu el değiştirme ve Ang San Su Çi ile diğer siyasi mahkûmların serbest bırakılması, ülkenin insan hakları karnesini iyileştirdi. Dış ilişkilerde de ilerlemeler yaşandı, ülkeye uygulanan ekonomik yaptırımlar gevşetildi ve ticaret kolaylaştı.[13] Ancak hükûmetin azınlıklara yönelik tutumu ile etnik ve dini çatışmalara sert müdahaleleri eleştiri konusu olmaya devam etti.[14] 2015 seçimlerinde Ang San Su Çi'nin partisi çift meclisli parlamentonun her iki kanadında çoğunluğu elde etti. Halen ülke üzerinde etkin bir gücü bulunan Myanmar ordusu 1 Şubat 2021'de bir askerî darbe gerçekleştirerek yönetimi ele geçirdi.[15]
Myanmar Doğu Asya Zirvesi, Bağlantısızlar Hareketi, ASEAN ve BIMSTEC üyesidir. Eski bir Britanya sömürgesi olmasına rağmen İngiliz Milletler Topluluğu üyesi değildir. Ülke yeşim ve diğer değerli taşlar, petrol, doğal gaz ve diğer doğal kaynaklar bakımından zengindir. Ayrıca çevresindeki ülkelere kıyasla yenilenebilir enerji potansiyeli yüksek bir ülkedir.[16] 2013'te nominal GSYİH 56,7 milyon dolar, satın alma gücü paritesine göre 221,5 milyar dolardır.[17] Myanmar dünyanın ekonomik olarak en eşitsiz ülkelerindendir, ekonomimin büyük bölümü askeri hükûmetin destekçileri tarafından kontrol edilmektedir.[18] 2020 İnsani Gelişme Endeksi'nde 147. sıradadır.[7]