Ukrayna Україна (Ukraynaca) | |||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||
Başkent ve en büyük şehir | ![]() | ||||||||||||||
Resmî dil(ler) | Ukraynaca | ||||||||||||||
Tanınan bölgesel dil(ler) | |||||||||||||||
Etnik gruplar (2001)[2] |
| ||||||||||||||
Demonim | Ukraynalı | ||||||||||||||
Hükûmet | Yarı başkanlık sistemli üniter anayasal cumhuriyet | ||||||||||||||
| |||||||||||||||
Yasama organı | Verkhovna Rada | ||||||||||||||
Kuruluş | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Yüzölçümü | |||||||||||||||
• Toplam | 603.549 km2 (46.) | ||||||||||||||
• Su (%) | 7 | ||||||||||||||
Nüfus | |||||||||||||||
• 2022 sayımı | ![]() (Kırım hariç) (36.) | ||||||||||||||
• Yoğunluk | 73,8/km2 (115.) | ||||||||||||||
GSYİH (SAGP) | 2021 tahminî | ||||||||||||||
• Toplam | 576.106 milyar $[4] (40.) | ||||||||||||||
• Kişi başına | 13.943 $[4] (86.) | ||||||||||||||
GSYİH (nominal) | 2021 tahminî | ||||||||||||||
• Toplam | 164.593 milyar $[4] (55.) | ||||||||||||||
• Kişi başına | 3.984 $[4] (110.) | ||||||||||||||
Gini (2019) | 26.6 düşük | ||||||||||||||
İGE (2019) | ![]() yüksek · 74. | ||||||||||||||
Para birimi | Hrivna (UAH) | ||||||||||||||
Zaman dilimi | UTC+2[7] (DAS) | ||||||||||||||
• Yaz (YSU) | UTC+3 (DAYS) | ||||||||||||||
Trafik akışı | sağ | ||||||||||||||
Telefon kodu | +380 | ||||||||||||||
ISO 3166 kodu | UKR | ||||||||||||||
İnternet alan adı | |||||||||||||||
Resmî site ukraine.ua | |||||||||||||||
|
Ukrayna (Ukraynaca: Україна, romanize: Ukraïna; Ukraynaca telaffuz: [ʊkrɐˈjinɐ]), Doğu Avrupa'da bir ülkedir.[8] 603.549 km² yüzölçümüyle tamamı Avrupa'da olan en büyük ülkedir.[9][10][11] Doğuda ve kuzeydoğuda Rusya, kuzeyde Belarus, batıda Polonya ve Slovakya güneybatıda Macaristan, Romanya ve Moldova'nın komşusudur. Ayrıca güneyde Karadeniz ve Azak Denizi'ne kıyısı bulunmaktadır.[12]
Ukrayna ve çevresinde modern insanların yerleşimi, Kırım Dağları'ndaki Gravettiyen kültürünün kanıtlarıyla birlikte MÖ 32.000 yılına kadar uzanmaktadır.[13][14] Orta Çağ döneminde Ukraynalı kimliğinin temelini oluşturan güçlü Kiev Knezliği'nin kurulmasıyla birlikte Doğu Slav kültürünün önemli bir merkezi haline geldi. 13. yüzyılda Kiev Knezliği'nin çeşitli prensliklere bölünmesi ve Moğol istilasının sebep olduğu yıkımın sonucu olarak bölgesel birlik çöktü ve bölge Polonya-Litvanya Birliği, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorlukları, Rusya Çarlığı gibi çeşitli güçler arasında mücadelelere sahne olmuş, yönetilmiş ve bölünmüştür. 17. ve 18. yüzyıllarda Kazak Hetmanlığı kuruldu ve zenginleşti ancak hetmanlık toprakları sonunda Polonya ve Rus İmparatorluğu arasında bölündü. Rus Devrimi'nin ardından, Ukrayna'nın kendi kaderini tayin hakkı mücadelesi doğrultusunda Ukrayna ulusal hareketi ortaya çıktı ve 23 Haziran 1917'de uluslararası alanda tanınan Ukrayna Halk Cumhuriyeti kuruldu. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, Ukrayna'nın batı kısmı Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile birleşti ve tüm ülke Sovyetler Birliği'nin bir parçası oldu. Ukrayna, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991 yılında bağımsızlığını kazandı.
Bağımsızlığa müteakip Ukrayna tarafsızlığını ilan etmiştir;[15] 1994 yılında NATO ile bir ortaklık kurarken Rusya ve diğer Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleriyle sınırlı bir askeri ortaklık kurdu. 2013 yılında, Başkan Viktor Yanukoviç hükûmetinin Ukrayna-Avrupa Birliği Ortaklık Anlaşması'nı askıya almaya ve Rusya ile daha yakın ekonomik bağlar kurmaya karar vermesinin ardından, birkaç ay süren ve Yevromaydan olarak bilinen bir gösteri ve protesto dalgası başladı ve daha sonra bu gösteriler ve protestolar artarak devam ederek Yanukoviç'in devrilmesine ve yeni bir hükûmetin kurulmasına yol açan 2014 Ukrayna devrimi ile son buldu. Bu olaylar, Mart 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhakının ve Nisan 2014'te Donbass Savaşı'nın arka planını oluşturdu. 1 Ocak 2016'da Ukrayna, Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Bölgesi içinde yer almak için Avrupa Birliği'ne başvuruda bulundu.[16]
Ukrayna, İnsani Gelişme Endeksi'nde 74. sırada yer alan gelişmekte olan bir ülkedir. Moldova ile birlikte Avrupa'nın en fakir ülkesidir ve çok yüksek yoksulluk oranı ve ciddi yolsuzluktan muzdariptir.[17][18] Ancak, geniş verimli tarım arazileri nedeniyle Ukrayna, dünyanın en büyük tahıl ihracatçıları arasında yer almaktadır.[19][20] Aynı zamanda Rusya ve Fransa'dan sonra Avrupa'nın en büyük üçüncü ordusuna sahiptir.[21] Ukrayna, yarı başkanlık sistemi ile kuvvetler ayrılığı ilkesine sahip üniter bir cumhuriyettir. Ülke, Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, AGİT, GUAM örgütü ve Lublin Üçgeni üyesidir ve hiçbir zaman üye olmamasına rağmen Bağımsız Devletler Topluluğu'nin kurucu devletleri arasında yer alır.
<ref>
etiketi; Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)<ref>
etiketi; European Commission Trade Ukraine
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)