![]() | |
![]() | |
Qisqartma | UNSC |
---|---|
Turi | Asosiy organ |
Ishga tushgan sanasi | 24-oktabr 1945-yil |
Tan olingan yili | 1946-yil |
Joylashuvi | Nyu-York, AQSh |
Prezidentlik | Janubiy Koreya (2024-yil iyun) |
Aʼzolari |
|
Vebsayti | un.org/securitycouncil |
|
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi (UNSC) – Birlashgan Millatlar Tashkilotining (BMT) oltita asosiy organidan biri boʻlib, xalqaro tinchlik va xavfsizlikni taʼminlash, BMTning yangi aʼzolarini Bosh Assambleyaga qabul qilishni tavsiya etish va BMT Nizomiga kiritilgan har qanday oʻzgarishlarni tasdiqlash bilan shugʻullanadi[1][2][3][4]. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomida koʻrsatilgan vakolatlari tinchlikparvar operatsiyalarni oʻtkazish, xalqaro sanksiyalarni joriy etish va harbiy harakatlarga ruxsat berishni oʻz ichiga oladi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi BMTning aʼzo davlatlari uchun majburiy boʻlgan rezolyutsiyalarni chiqarish vakolatiga ega yagona organdir.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti singari Xavfsizlik Kengashi ham Ikkinchi Jahon urushidan keyin Millatlar Ligasining dunyo tinchligini saqlashdagi kamchiliklarini bartaraf etish uchun tuzilgan. U oʻzining birinchi sessiyasini 1946-yil 17-yanvarda oʻtkazdi, ammo keyingi oʻn yilliklarda Amerika Qoʻshma Shtatlari va Sovet Ittifoqi (va ularning ittifoqchilari) oʻrtasidagi Sovuq urush tufayli katta darajada falaj boʻldi. Shunga qaramay, u Koreys urushi va Kongo inqiroziga harbiy aralashuvlar va Kipr, Gʻarbiy Yangi Gvineya va Sinay yarim orolida tinchlikparvarlik missiyalarini amalga oshirishga ruxsat berdi. Sovet Ittifoqi parchalanishi bilan Birlashgan Millatlar Tashkilotining tinchlikparvarlik saʼy-harakatlari keskin oshdi, Xavfsizlik Kengashi Quvayt, Namibiya, Kambodja, Bosniya va Gersegovina, Ruanda, Somali, Sudan va Kongo Demokratik Respublikasida asosiy harbiy va tinchlikparvar missiyalarni oʻtkazishga ruxsat berdi.
Xavfsizlik Kengashi oʻn besh aʼzodan iborat boʻlib, ulardan beshtasi doimiydir: Xitoy, Fransiya, Rossiya, Buyuk Britaniya va AQSh[5]. Bular Ikkinchi jahon urushida gʻolib boʻlgan buyuk davlatlar yoki ularning tan olingan vorisi davlatlaridir. Doimiy aʼzolar Xavfsizlik Kengashining har qanday muhim rezolyutsiyasiga, shu jumladan Birlashgan Millatlar Tashkilotiga yangi aʼzo davlatlarni yoki Bosh kotib lavozimiga nomzodlarni qabul qilish toʻgʻrisidagi rezolyutsiyalarga veto qoʻyishi (bloklashi) mumkin. Ushbu veto huquqi Bosh Assambleyaga majburiy boʻlmagan masalalar yoki ovozlarni oʻtkazib yubormaydi. Qolgan oʻn nafar aʼzo hududiy asosda ikki yil muddatga saylanadi. Tashkilot raisligi har oy oʻz aʼzolari oʻrtasida almashinib turadi.
Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyalari odatda aʼzo davlatlar tomonidan ixtiyoriy ravishda taqdim etiladigan va BMTning asosiy byudjetidan mustaqil ravishda moliyalashtiriladigan harbiy kuchlardan iborat boʻlgan BMT tinchlikparvar kuchlari tomonidan amalga oshiriladi. 2021-yil noyabr oyi holatiga koʻra, 121 mamlakatdan 87 000 dan ortiq xodimlardan iborat 12 ta tinchlikparvar missiyasi boʻlib, ularning umumiy yillik byudjeti taxminan 6,3 milliard dollarni tashkil etadi[6].
Manba xatosi: <ref>
tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/>
tag was found